วิธีตรวจแอป Accessibility และผู้ดูแลอุปกรณ์บน Android

แอปที่ได้รับสิทธิ์ Accessibility หรือสิทธิ์ ผู้ดูแลอุปกรณ์ อาจทำงานได้มากกว่าแอปทั่วไป หากแอปที่ไม่รู้จักได้รับสิทธิ์เหล่านี้ ควรตรวจสอบก่อนใช้แอปธนาคารหรือทำธุรกรรม บทความนี้จาก ComSiam พาเช็กทีละจุด พร้อมแนวทางปิดสิทธิ์โดยระวังไม่ปิดฟังก์ชันที่จำเป็นต่อการใช้งาน

① Accessibility ทำอะไรได้บ้าง

Accessibility เป็นฟังก์ชันช่วยให้ผู้ใช้เข้าถึงและควบคุมมือถือได้สะดวกขึ้น เช่น โปรแกรมอ่านหน้าจอหรือเครื่องมือช่วยการเข้าถึง แต่ Google ระบุว่าแอปที่ได้รับสิทธิ์นี้อาจอ่านเนื้อหาบนหน้าจอและโต้ตอบกับแอปแทนผู้ใช้ได้ จึงควรตรวจว่าแอปที่เปิดสิทธิ์เป็นแอปที่รู้จักและจำเป็นจริง

ธปท. ยังระบุถึงความเสี่ยงจากแอปที่ขอใช้ Accessibility โดยไม่จำเป็น แอปควบคุมอุปกรณ์จากระยะไกล และแอปที่ปิดบังหรือเข้าถึงข้อมูลบนหน้าจอ

② วิธีตรวจและปิด Accessibility

ชื่อเมนูอาจแตกต่างตามยี่ห้อและเวอร์ชัน Android หากหาไม่พบ ให้เปิด การตั้งค่า (Settings) แล้วค้นคำว่า “Accessibility” หรือ “การช่วยเหลือพิเศษ”

โดยทั่วไปเข้าได้จาก:

การตั้งค่า > การช่วยเหลือพิเศษ (Accessibility) > แอปที่ติดตั้ง / บริการที่ดาวน์โหลด

ตรวจดูรายชื่อบริการที่เปิดอยู่ หากพบแอปที่ไม่รู้จักหรือไม่จำเป็น:

1. แตะชื่อแอปเพื่อดูรายละเอียด
2. ปิดสวิตช์สิทธิ์ Accessibility ของแอปนั้น
3. อ่านคำเตือนจากระบบ แล้วเลือกยืนยันเฉพาะเมื่อแน่ใจว่าแอปไม่จำเป็น
4. กลับไปตรวจว่าแอปถูกปิดสิทธิ์แล้ว

อย่าปิด TalkBack หรือเครื่องมือช่วยการเข้าถึงที่คุณใช้อยู่เป็นประจำ หากไม่แน่ใจว่าแอปใดเป็นของระบบ ให้ค้นชื่อแอปหรือสอบถามผู้ผลิตมือถือก่อน

③ วิธีตรวจแอปผู้ดูแลอุปกรณ์

สิทธิ์ผู้ดูแลอุปกรณ์ (Device admin apps) อาจให้อำนาจแอปบางอย่าง เช่น ล็อกหน้าจอหรือจัดการการตั้งค่าความปลอดภัย ก่อนถอนแอปที่มีสิทธิ์นี้ ต้องปิดสิทธิ์ผู้ดูแลก่อน

ลองค้นคำว่า แอปผู้ดูแลอุปกรณ์, Device admin apps หรือ ผู้ดูแลอุปกรณ์ ใน Settings โดยเส้นทางมักอยู่ในส่วนความปลอดภัย เช่น:

การตั้งค่า > ความปลอดภัยและความเป็นส่วนตัว > การตั้งค่าความปลอดภัยเพิ่มเติม > แอปผู้ดูแลอุปกรณ์

หากพบแอปที่ไม่รู้จัก ให้แตะชื่อแอปและปิดสิทธิ์ผู้ดูแล จากนั้นจึงกลับไปหน้าแอปเพื่อถอนการติดตั้ง หากปิดไม่ได้หรือหน้าจอเด้งออก ให้หยุดใช้แอปธนาคารและขอคำแนะนำจากผู้ผลิตมือถือหรือธนาคารก่อน

ComSiam แนะนำให้ถ่ายภาพหน้าจอชื่อแอปและสิทธิ์ที่เปิดไว้ก่อนเปลี่ยนการตั้งค่า โดยเฉพาะเมื่อแอปธนาคารเคยเตือนว่าพบแอปเสี่ยง

④ ถ้าพบแอปที่ไม่รู้จัก ควรทำอย่างไร

• อย่าเปิดแอปธนาคารหรือทำรายการเงินในขณะที่สงสัยว่ามีแอปควบคุมมือถือ
• อย่ากดลิงก์หรือทำตามคำสั่งจากคนที่โทรมาอ้างว่าจะช่วยแก้ปัญหา
• ถ่ายภาพชื่อแอป ผู้พัฒนา และหน้าสิทธิ์ไว้เป็นหลักฐาน
• ปิดสิทธิ์ Accessibility หรือผู้ดูแลอุปกรณ์ หากมั่นใจว่าแอปนั้นไม่จำเป็น
• ถอนการติดตั้งแอปหลังปิดสิทธิ์พิเศษแล้ว
• ติดต่อธนาคารผ่านหมายเลขหรือช่องทางทางการ หากเคยเปิดแอปธนาคารขณะมีแอปดังกล่าวทำงาน

หากสงสัยว่ามีคนควบคุมมือถืออยู่ ให้ปิด Wi-Fi และข้อมูลมือถือชั่วคราว แล้วใช้โทรศัพท์อีกเครื่องติดต่อธนาคารหรือ AOC 1441 ธปท. แนะนำให้ตัดการเชื่อมต่อเมื่อสงสัยว่ามือถือถูกควบคุม และเก็บหลักฐานก่อนรีเซ็ตเครื่อง

⑤ วิธีลดความเสี่ยงในระยะยาว

• ติดตั้งแอปจาก Google Play หรือแหล่งทางการของผู้พัฒนา
• อย่าเปิด Accessibility ให้แอปเพียงเพราะแอปแจ้งว่าจำเป็น หากไม่เข้าใจเหตุผล
• ตรวจแอปผู้ดูแลอุปกรณ์และสิทธิ์พิเศษเป็นระยะ
• ถอนแอปที่ไม่ใช้แล้ว โดยเฉพาะแอปที่ไม่ทราบแหล่งที่มา
• อัปเดตระบบ Android และแอปธนาคารจากช่องทางทางการ
• หากแอปธนาคารแจ้งเตือน อย่าหาวิธีข้ามคำเตือน ให้สอบถามธนาคารก่อน

การตรวจ Accessibility และ Device admin ช่วยให้พบสิทธิ์ที่ไม่คุ้นเคย แต่ไม่ได้ยืนยันได้เพียงอย่างเดียวว่ามือถือปลอดภัยทั้งหมด ควรตรวจแหล่งที่มาของแอปและทำตามคำเตือนของธนาคารด้วย หากพบสิทธิ์ที่อธิบายไม่ได้ ให้หยุดทำธุรกรรมและตรวจสอบก่อนใช้งานต่อ ComSiam ขอให้ตรวจสิทธิ์หลังติดตั้งแอปใหม่หรือเมื่อมือถือแสดงพฤติกรรมผิดปกติ