แอปทำความสะอาดมือถือปลอม หลอกขอสิทธิ์จนข้อมูลเสี่ยง

ComSiam เตือนให้ตรวจแอป “ทำความสะอาดมือถือ” หรือ “เร่งความเร็วเครื่อง” ก่อนติดตั้ง เพราะแอปที่ดูเหมือนช่วยลบไฟล์ขยะอาจขอสิทธิ์เข้าถึงข้อมูลมากเกินความจำเป็น อย่างไรก็ตาม แอปประเภทนี้ไม่ได้เป็นอันตรายทุกตัว จุดสำคัญคือดูว่าใครเป็นผู้พัฒนา แอปมาจากไหน และสิทธิ์ที่ขอสอดคล้องกับหน้าที่หรือไม่

① แอปทำความสะอาดมือถือปลอมหลอกเราอย่างไร?

มิจฉาชีพอาจโฆษณาว่ามือถือมีไวรัส เครื่องช้า หรือพื้นที่เต็ม แล้วเร่งให้ติดตั้งแอปจากลิงก์หรือไฟล์ที่ส่งทาง SMS และแชต แอปบางตัวอาจแสดงคำเตือนว่าพบปัญหาร้ายแรง เพื่อกดดันให้ผู้ใช้กดอนุญาต เปิดสิทธิ์ หรือจ่ายเงินเพื่อ “แก้ไขทันที”

แอปปลอมบางชนิดอาจพยายามเข้าถึงข้อมูลในเครื่อง แสดงโฆษณารบกวน หรือพาไปยังหน้าเว็บหลอกกรอกข้อมูล การติดตั้งแอปเพียงอย่างเดียวไม่ได้ยืนยันว่าถูกขโมยเงินแล้ว แต่หากแอปได้รับสิทธิ์ที่ไม่เหมาะสมหรือมีคนขอให้เปิดแอปธนาคารต่อ ความเสี่ยงจะเพิ่มขึ้น

② แอปประเภทไหนควรตรวจสอบก่อนติดตั้ง?

ให้ตรวจแอปที่อ้างว่า:

• ล้างไฟล์ขยะหรือเพิ่มพื้นที่ว่าง
• เร่งความเร็วหรือประหยัดแบตเตอรี่
• ตรวจไวรัสหรือซ่อมระบบ
• ล็อกแอป ซ่อนรูป หรือจัดการไฟล์
• ช่วยกู้เงินหรือรับเงินคืน พร้อมให้ติดตั้งผ่านลิงก์

แอปเหล่านี้ไม่จำเป็นต้องเป็นแอปอันตราย แต่ควรตรวจผู้พัฒนา รีวิว สิทธิ์ที่ขอ และเงื่อนไขการใช้งานก่อนเสมอ แอปที่ติดมากับมือถือจากผู้ผลิตอาจมีหน้าที่ต่างจากแอปที่ดาวน์โหลดเพิ่ม จึงไม่ควรถอนแอประบบที่ไม่รู้จักโดยเดาสุ่ม

③ สิทธิ์อะไรที่แอปทำความสะอาดไม่ควรขอโดยไม่มีเหตุผล?

สิทธิ์บางอย่างอาจจำเป็นต่อฟังก์ชันเฉพาะของแอป แต่ถ้าแอปทำความสะอาดขอสิทธิ์ต่อไปนี้ ให้หยุดตรวจสอบก่อนอนุญาต

• Accessibility หรือการช่วยเหลือพิเศษ: อาจช่วยอ่านหรือสั่งงานสิ่งที่ปรากฏบนหน้าจอ อย่าเปิดให้แอปที่ไม่รู้จัก
• อ่าน SMS หรือการแจ้งเตือน: แอปทำความสะอาดทั่วไปไม่ควรต้องอ่านข้อความจากธนาคาร
• แสดงทับแอปอื่น: ตรวจว่าเหตุใดแอปจึงต้องแสดงหน้าต่างทับแอปอื่น
• ผู้ดูแลอุปกรณ์: ตรวจให้แน่ใจว่าแอปนั้นจำเป็นต้องมีสิทธิ์ควบคุมอุปกรณ์จริง
• ติดตั้งแอปจากแหล่งที่ไม่รู้จัก: อย่าอนุญาตให้แอปทั่วไปติดตั้งไฟล์อื่นโดยไม่มีเหตุผล
• รายชื่อผู้ติดต่อ SMS และประวัติการโทร: พิจารณาว่าเกี่ยวข้องกับหน้าที่ของแอปหรือไม่
• เข้าถึงไฟล์ทั้งหมด: แอปจัดการไฟล์อาจต้องเข้าถึงไฟล์บางชนิด แต่ควรตรวจว่าแอปและผู้พัฒนาน่าเชื่อถือหรือไม่

หลักจำง่ายคือ ให้สิทธิ์เท่าที่จำเป็น หากไม่เข้าใจว่าแอปต้องใช้สิทธิ์นั้นทำไม ให้เลือกปฏิเสธไว้ก่อน

④ วิธีตรวจแอปและสิทธิ์บน Android

ชื่อเมนูอาจต่างกันตามยี่ห้อและรุ่น หากหาไม่พบให้ใช้ช่องค้นหาในหน้าการตั้งค่า

1. ไปที่ การตั้งค่า > แอป > ดูแอปทั้งหมด หรือ การจัดการแอป
2. ตรวจแอปที่เพิ่งติดตั้ง แอปที่จำไม่ได้ หรือแอปที่ไม่ได้ตั้งใจดาวน์โหลด
3. แตะแอปที่สงสัย แล้วเปิดหน้า สิทธิ์ เพื่อตรวจการเข้าถึงข้อมูล
4. ค้นคำว่า Accessibility, แสดงทับแอปอื่น, การเข้าถึงการแจ้งเตือน, ผู้ดูแลอุปกรณ์ และ ติดตั้งแอปที่ไม่รู้จัก
5. ปิดสิทธิ์ที่ไม่จำเป็น หากแน่ใจว่าไม่ต้องใช้แอป ให้ถอนการติดตั้งจากหน้ารายละเอียดแอป
6. เปิด Play Store > รูปบัญชี > Play Protect > สแกน

Google Play Protect ตรวจแอปและอาจแจ้งเตือน ปิดใช้งาน หรือนำแอปที่ตรวจพบว่าเป็นอันตรายออกได้ แต่เครื่องมือสแกนไม่ควรถูกมองว่าเป็นการรับประกันว่าจะตรวจพบภัยทุกชนิด

⑤ วิธีป้องกันบน iPhone

• ดาวน์โหลดแอปจาก App Store และตรวจชื่อผู้พัฒนา
• ไปที่ การตั้งค่า > ความเป็นส่วนตัวและความปลอดภัย เพื่อตรวจสิทธิ์ที่แอปใช้
• ตรวจ การตั้งค่า > ทั่วไป > VPN และการจัดการอุปกรณ์ หากมีโปรไฟล์ที่ไม่รู้จัก
• อย่าติดตั้งโปรไฟล์หรือแอปตามลิงก์ที่คนแปลกหน้าส่งมา
• หากเป็นเครื่องของที่ทำงานหรือโรงเรียน ให้ถามผู้ดูแลก่อนลบโปรไฟล์

แอปที่อ้างว่าทำความสะอาด iPhone ได้ทุกส่วนควรได้รับการตรวจสอบเป็นพิเศษ เพราะสิทธิ์ที่แอป iPhone เข้าถึงได้แตกต่างจาก Android และแอปทั่วไปไม่สามารถจัดการระบบทั้งหมดได้อย่างอิสระ

⑥ ถ้าติดตั้งแอปแปลกไปแล้ว ควรทำอย่างไร?

1. อย่ากดคำเตือนหรืออนุญาตสิทธิ์เพิ่ม หากไม่แน่ใจ
2. ตรวจสิทธิ์พิเศษของแอป แล้วปิดสิทธิ์ที่ไม่จำเป็น
3. ถอนแอปที่ไม่รู้จักหรือไม่ได้ตั้งใจติดตั้ง หากถอนออกได้ตามปกติ
4. สแกนเครื่องด้วย Play Protect หากใช้ Android และอัปเดตระบบจากแหล่งทางการ
5. หากมีอาการควบคุมหน้าจอไม่ได้หรือสงสัยว่ามีคนรีโมต ให้ตัดอินเทอร์เน็ตก่อน
6. หากมีเงินออกจากบัญชี ให้ใช้โทรศัพท์อีกเครื่องติดต่อธนาคาร และโทร AOC 1441
7. เก็บชื่อแอป ข้อความ ลิงก์ และภาพหน้าจอไว้เป็นหลักฐาน

หากถอนแอปไม่ได้ อย่ากด “ล้างข้อมูลทั้งหมด” หรือ “Factory reset” โดยไม่สำรองข้อมูลและปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อน การรีสตาร์ตเครื่องตามปกติไม่ลบข้อมูล แต่ก็ไม่ได้ถอนแอปที่มีปัญหา

⑦ เช็กลิสต์ก่อนใช้แอปทำความสะอาดมือถือ

• รู้ชื่อและตรวจสอบผู้พัฒนาแอปได้
• ดาวน์โหลดจากร้านแอปทางการ
• อ่านสิทธิ์ที่แอปขอก่อนกดอนุญาต
• ไม่เปิด Accessibility หรือสิทธิ์ควบคุมอุปกรณ์ให้แอปที่ไม่รู้จัก
• ไม่ติดตั้งไฟล์ APK จากลิงก์ใน SMS หรือแชต
• ไม่กรอกรหัสธนาคารหรือ OTP ในแอปทำความสะอาด
• ถอนแอปที่ไม่ใช้หรือจำไม่ได้ว่าติดตั้งเมื่อใด

ComSiam แนะนำให้ใช้เครื่องมือจัดการพื้นที่ที่มีอยู่ในมือถือก่อนติดตั้งแอปเพิ่ม และอย่าตกใจเมื่อแอปแสดงคำเตือนให้รีบจ่ายเงินหรือเปิดสิทธิ์หลายรายการ

⑧ สรุป: แอปทำความสะอาดไม่ควรขอสิทธิ์เกินหน้าที่

แอปทำความสะอาดมือถือไม่ได้เป็นอันตรายทุกตัว แต่ควรสงสัยเมื่อแอปขออ่านข้อความธนาคาร ควบคุมหน้าจอ แสดงทับแอปอื่น หรือติดตั้งแอปเพิ่มโดยไม่มีเหตุผล ตรวจผู้พัฒนาและสิทธิ์ก่อนติดตั้ง และอย่าทำตามลิงก์ที่คนแปลกหน้าส่งมา

หากพบธุรกรรมที่ไม่ได้ทำเอง ให้ติดต่อธนาคารผ่านช่องทางทางการทันที และโทร AOC 1441 เพื่อแจ้งเหตุ ComSiam ขอให้ตรวจสอบก่อนอนุญาตทุกครั้ง เพราะสิทธิ์ที่ให้ไปอาจเปิดทางให้แอปเข้าถึงข้อมูลที่เราไม่ตั้งใจแชร์