แอปไฟฉายแฝงมัลแวร์ได้อย่างไร และควรตรวจสิทธิ์อะไร

ComSiam ชวนรู้ทันแอปที่หน้าตาดูธรรมดา แต่อาจขอสิทธิ์ในมือถือมากเกินความจำเป็น เช่น แอปไฟฉาย แอปทำความสะอาดเครื่อง หรือแอปเพิ่มความเร็วมือถือ การมีแอปประเภทนี้ไม่ได้แปลว่าเครื่องติดมัลแวร์ทันที แต่ควรตรวจว่าแอปมาจากไหน ใครเป็นผู้พัฒนา และแอปขอเข้าถึงอะไรบ้าง

① แอปไฟฉายแฝงมัลแวร์ได้อย่างไร?

โดยทั่วไปแอปไฟฉายทำหน้าที่เปิดไฟแฟลชของโทรศัพท์ แอปบางรุ่นอาจต้องใช้สิทธิ์เกี่ยวกับกล้องเพื่อเรียกใช้แฟลช แต่สิทธิ์นั้นเพียงอย่างเดียวไม่ได้หมายความว่าแอปกำลังแอบถ่ายภาพ

สิ่งที่ควรสงสัยคือแอปขอสิทธิ์ที่ไม่เกี่ยวกับหน้าที่ เช่น อ่าน SMS รายชื่อผู้ติดต่อ การแจ้งเตือน หรือควบคุมการทำงานบนหน้าจอ โดยเฉพาะเมื่อแอปไม่มีเหตุผลชัดเจนว่าต้องใช้สิทธิ์เหล่านั้นทำไม

มิจฉาชีพอาจใช้แอปปลอมเลียนแบบแอปทั่วไป หรือหลอกให้ติดตั้งไฟล์จากลิงก์ที่ส่งทาง SMS และแชต เมื่อผู้ใช้กดยอมรับสิทธิ์โดยไม่ตรวจสอบ แอปอาจเข้าถึงข้อมูลหรือทำงานบางอย่างที่ผู้ใช้ไม่คาดคิดได้

② เคยมีแอปไฟฉายแฝงภัยจริงหรือไม่?

เคยมีรายงานจากนักวิจัยด้านความปลอดภัยว่าโทรจันธนาคาร Android/Charger.B ซ่อนอยู่ในแอปไฟฉายชื่อ “Flashlight LED Widget” ในปี 2017 และถูกนำออกจาก Google Play หลังนักวิจัยแจ้งเตือน

อีกกรณีคือมัลแวร์ชื่อ LightsOut ซึ่งเคยแฝงในแอปไฟฉายและแอปอรรถประโยชน์บางตัว โดยรายงานระบุว่ามีการซ่อนไอคอนและแสดงโฆษณารบกวน กรณีนี้เป็นภัยเกี่ยวกับโฆษณา ไม่ใช่ทุกตัวอย่างจะเป็นการขโมยเงินจากธนาคาร

ชื่อแอปเหล่านี้เป็นกรณีศึกษาในอดีต ไม่ใช่รายชื่อแอปที่ยืนยันว่ากำลังเป็นอันตรายในปัจจุบัน จึงไม่ควรลบแอปเพียงเพราะชื่อคล้ายกัน แต่ควรตรวจสอบตัวแอป ผู้พัฒนา และสิทธิ์ที่ได้รับ

③ สิทธิ์อะไรที่แอปไฟฉายไม่ควรขอโดยไม่มีเหตุผล?

ใช้หลักง่าย ๆ ว่า สิทธิ์ต้องสอดคล้องกับหน้าที่ของแอป

• SMS และการแจ้งเตือน: แอปไฟฉายทั่วไปไม่มีเหตุผลชัดเจนที่ต้องอ่านข้อความหรือแจ้งเตือนจากธนาคาร
• รายชื่อผู้ติดต่อและประวัติการโทร: โดยปกติไม่เกี่ยวกับการเปิดไฟฉาย
• Accessibility หรือการช่วยเหลือพิเศษ: เป็นสิทธิ์ที่มีความสามารถสูง อาจช่วยอ่านข้อความหรือสั่งงานบนหน้าจอ ไม่ควรเปิดให้แอปที่ไม่รู้จัก
• แสดงทับแอปอื่น: ตรวจให้ดีว่าแอปมีเหตุผลอะไรที่ต้องแสดงหน้าต่างทับแอปธนาคาร
• ผู้ดูแลอุปกรณ์: แอปไฟฉายทั่วไปไม่ควรต้องควบคุมการตั้งค่าระดับอุปกรณ์
• ติดตั้งแอปอื่น: ไม่ควรอนุญาตให้แอปทั่วไปติดตั้งแอปเพิ่มเติมโดยไม่มีเหตุผล
• VPN หรือการเข้าถึงข้อมูลการใช้งาน: ตรวจว่าแอปจำเป็นต้องใช้จริงหรือไม่

ข้อควรรู้: แอปไฟฉายบางรุ่นอาจต้องใช้สิทธิ์กล้องเพื่อเรียกไฟแฟลชของเครื่อง สิทธิ์นี้ไม่ใช่หลักฐานว่าแอปแอบถ่ายภาพ ให้พิจารณาร่วมกับผู้พัฒนา ความน่าเชื่อถือ และสิทธิ์อื่นที่แอปขอด้วย

④ วิธีตรวจสิทธิ์แอปบน Android

ชื่อเมนูอาจต่างกันตามยี่ห้อและรุ่น หากหาไม่พบ ให้ใช้ช่องค้นหาในหน้าการตั้งค่า

1. เปิด การตั้งค่า > แอป > ดูแอปทั้งหมด หรือ การจัดการแอป
2. เลือกแอปไฟฉายหรือแอปที่สงสัย แล้วตรวจหน้า สิทธิ์
3. ปฏิเสธสิทธิ์ที่ไม่จำเป็นต่อการทำงานของแอป
4. กลับไปค้นหาคำว่า Accessibility, แสดงทับแอปอื่น, การเข้าถึงการแจ้งเตือน และ ผู้ดูแลอุปกรณ์ เพื่อตรวจสิทธิ์พิเศษ
5. หากไม่รู้จักแอปและไม่ได้ใช้งาน ให้ถอนการติดตั้งจากหน้ารายละเอียดแอป
6. เปิด Play Store > รูปบัญชี > Play Protect > สแกน และติดตั้งอัปเดตระบบ

Google Play Protect ช่วยสแกนและแจ้งเตือนแอปที่อาจเป็นอันตราย แต่ไม่ควรถือว่าเป็นการรับประกันว่าจะตรวจพบภัยทุกชนิด การดาวน์โหลดจากร้านแอปทางการช่วยลดความเสี่ยง แต่ก็ควรตรวจแอปและสิทธิ์ด้วยตนเอง

⑤ วิธีตรวจแอปและโปรไฟล์บน iPhone

1. ไปที่ การตั้งค่า > ความเป็นส่วนตัวและความปลอดภัย
2. ตรวจรายการแอปที่เข้าถึงกล้อง ไมโครโฟน รูปภาพ รายชื่อ และตำแหน่งที่ตั้ง
3. ปิดสิทธิ์ที่ไม่จำเป็นต่อการทำงานของแอป
4. ไปที่ การตั้งค่า > ทั่วไป > VPN และการจัดการอุปกรณ์ แล้วตรวจโปรไฟล์ที่ติดตั้ง
5. หากเป็นเครื่องของที่ทำงานหรือโรงเรียน ให้ถามผู้ดูแลก่อนลบโปรไฟล์

⑥ ถ้าพบแอปแปลก ควรทำอย่างไร?

• หากยังไม่มีความผิดปกติ ให้ตรวจผู้พัฒนาและสิทธิ์ก่อนถอนแอป
• หากแอปขอสิทธิ์ควบคุมเครื่องหรือมีพฤติกรรมผิดปกติ ให้หยุดใช้และปิดสิทธิ์ที่ไม่จำเป็น
• หากสงสัยว่ามีคนกำลังรีโมตเข้ามา ให้ตัด Wi‑Fi และข้อมูลมือถือก่อน
• อย่าเปิดแอปธนาคารหรือกรอกรหัสผ่านบนเครื่องที่สงสัยว่าถูกควบคุม
• หากมีรายการเงินออก ให้ใช้โทรศัพท์อีกเครื่องติดต่อธนาคารทันที และโทร AOC 1441
• เก็บชื่อแอป ข้อความ ลิงก์ และภาพหน้าจอไว้เป็นหลักฐาน

อย่ารีบกด “Factory reset” หรือ “ลบข้อมูลทั้งหมด” เพราะอาจทำให้ข้อมูลในเครื่องหาย การรีสตาร์ตตามปกติไม่ลบข้อมูล แต่ก็ไม่ได้ถอนแอปที่มีปัญหา หากถอนแอปไม่ได้ ให้ขอความช่วยเหลือจากศูนย์บริการของผู้ผลิตหรือช่างที่ไว้ใจได้

⑦ เช็กลิสต์ก่อนติดตั้งแอปไฟฉายหรือแอปทั่วไป

• ดาวน์โหลดจากร้านแอปทางการ
• ตรวจชื่อผู้พัฒนาและรีวิวจากผู้ใช้
• ดูว่าแอปขอสิทธิ์ตรงกับหน้าที่หรือไม่
• ไม่ติดตั้งไฟล์ APK ที่คนแปลกหน้าส่งให้
• ไม่เปิด Accessibility หรือสิทธิ์ควบคุมเครื่องให้แอปที่ไม่รู้จัก
• สแกนแอปด้วย Play Protect หากใช้ Android
• ถอนแอปที่ไม่ใช้หรือจำไม่ได้ว่าติดตั้งเมื่อใด

⑧ สรุป: อย่าดูแค่ชื่อแอป ให้ดูสิทธิ์ที่แอปขอ

แอปไฟฉายไม่ได้เป็นอันตรายทุกตัว และแอปจากร้านทางการก็ยังควรตรวจสอบก่อนติดตั้ง ให้ดูชื่อผู้พัฒนา ความจำเป็นของสิทธิ์ และคำเตือนจากระบบ หากแอปทำหน้าที่ง่าย ๆ แต่ขออ่านข้อความ ควบคุมหน้าจอ หรือเข้าถึงข้อมูลธนาคาร ให้หยุดและตรวจสอบก่อน

ComSiam แนะนำให้ทบทวนสิทธิ์แอปเป็นระยะ และอย่าติดตั้งแอปตามคำสั่งจากคนที่โทรหรือแชตมาเอง หากพบเงินออกจากบัญชีที่ไม่ได้ทำ ให้ติดต่อธนาคารและ AOC 1441 โดยเร็ว