วิธีสอนผู้สูงอายุให้รู้ทันสายปลอม ลิงก์ปลอม และแอปรีโมต

การสอนผู้สูงอายุให้ปลอดภัยจากมิจฉาชีพ ไม่ควรเริ่มด้วยการตำหนิหรือทำให้กลัว แต่ควรตกลงขั้นตอนง่าย ๆ ที่ทำซ้ำได้ เช่น “วางสายก่อน ตรวจสอบเอง แล้วค่อยตัดสินใจ” เพราะคนร้ายมักเร่งให้ตกใจ อ้างเป็นเจ้าหน้าที่ หรือส่งลิงก์ให้ทำตามทันที

ComSiam สรุปวิธีคุยกับผู้สูงอายุในครอบครัว พร้อมประโยคสั้น ๆ สำหรับใช้รับสายและรับมือเมื่อต้องสงสัยว่ามีคนพยายามควบคุมมือถือ

① ตั้งกติกาง่าย ๆ ที่ทุกคนจำได้

เขียนกติกาไว้ใกล้โทรศัพท์หรือจุดที่มองเห็นง่าย:

ไม่บอก OTP, PIN หรือรหัสผ่านให้คนที่โทรมา
ไม่โอนเงินเพื่อตรวจสอบบัญชีหรือพิสูจน์ความบริสุทธิ์
ไม่กดลิงก์และไม่ติดตั้งแอปตามคำสั่งของคนแปลกหน้า
ถ้าอีกฝ่ายเร่ง ขู่ หรือห้ามวางสาย ให้วางสายก่อน
โทรกลับหาธนาคาร ญาติ หรือหน่วยงานด้วยเบอร์ที่บันทึกไว้เอง

กระทรวงดิจิทัลฯ เตือนว่ามิจฉาชีพอาจแอบอ้างเป็นหน่วยงาน หลอกให้กดลิงก์ ติดตั้งแอป หรือสแกนใบหน้าเพื่อเข้าถึงข้อมูลและบัญชี จึงควรตรวจสอบกับหน่วยงานผ่านช่องทางทางการก่อนทำตามคำแนะนำ

② ฝึกประโยคสั้น ๆ สำหรับตัดบทสายหลอก

ให้ผู้สูงอายุจำประโยคเหล่านี้ไว้ ไม่ต้องโต้เถียงหรืออธิบายกับผู้โทร:

“ขอวางสายก่อน แล้วจะโทรกลับไปตรวจสอบกับหน่วยงานเอง”

“ฉันไม่บอกรหัส OTP และไม่ติดตั้งแอปตามคำสั่งทางโทรศัพท์”

“ถ้าเป็นเรื่องธนาคาร ฉันจะโทรไปที่เบอร์หลังบัตรเอง”

หากมีคนอ้างว่าเป็นลูกหลานหรือคนรู้จักและขอเงินด่วน ให้ตัดสายแล้วโทรกลับเบอร์เดิมที่มีอยู่ในรายชื่อ อย่าโทรกลับเบอร์ที่ผู้โทรส่งมาให้ และอย่าเชื่อเพียงเสียงหรือภาพที่เห็นทางวิดีโอคอล

③ สอนวิธีตรวจลิงก์และข้อความปลอม

บอกให้หยุดก่อนกดทุกครั้งที่ได้รับ SMS, LINE หรือข้อความที่อ้างว่ามีพัสดุตกค้าง ได้เงินคืน รับสิทธิ หรือบัญชีมีปัญหา โดยเฉพาะข้อความที่เร่งให้กรอกข้อมูลหรือดาวน์โหลดแอป

ให้เปิดแอปธนาคารหรือเว็บไซต์ทางการด้วยตนเอง แทนการกดลิงก์ในข้อความ หากไม่แน่ใจ ให้ขอให้สมาชิกในครอบครัวช่วยตรวจสอบก่อน กระทรวงดิจิทัลฯ แนะนำไม่ให้กดลิงก์หรือดาวน์โหลดแอปจากช่องทางที่ไม่แน่ใจ

④ รู้จักแอปรีโมต และรู้ว่าเมื่อไรควรปฏิเสธ

แอปอย่าง AnyDesk, TeamViewer QuickSupport และ RustDesk เป็นเครื่องมือที่ใช้ช่วยเข้าถึงหรือควบคุมอุปกรณ์จากระยะไกลได้ในบางรูปแบบ ตัวแอปไม่ได้แปลว่าเป็นมิจฉาชีพเสมอไป แต่จะเสี่ยงเมื่อคนที่ไม่รู้จักโทรมาสั่งให้ติดตั้ง เปิดสิทธิ์ควบคุมหน้าจอ หรือทำธุรกรรมระหว่างที่กำลังเชื่อมต่อ

สอนให้จำหลักนี้: ถ้าไม่ได้นัดหมายกับช่างหรือคนในครอบครัว อย่าติดตั้งแอปรีโมตและอย่าให้ใครควบคุมหน้าจอ หากมีปัญหามือถือ ให้ไปศูนย์บริการหรือโทรหาคนที่ไว้ใจผ่านเบอร์เดิม

⑤ ถ้าเผลอติดตั้งหรือเปิดให้ควบคุม ให้ทำทันที

วางสายและอย่าทำธุรกรรมต่อ
ปิดอินเทอร์เน็ตของมือถือ เช่น ปิด Wi-Fi และข้อมูลมือถือ
ใช้อีกเครื่องที่ปลอดภัยโทรหาธนาคาร หากเปิดแอปธนาคารหรือมีเงินออก
ให้คนที่ไว้ใจช่วยตรวจแอปและสิทธิ์ควบคุม หรือพาไปศูนย์บริการ
แจ้งเหตุที่ AOC 1441 หากมีการโอนเงินหรือสงสัยว่าถูกหลอก

อย่าลบแชตหรือสลิปก่อนเก็บหลักฐาน และอย่ากลับไปใช้แอปธนาคารบนเครื่องที่สงสัยว่าถูกควบคุมจนกว่าจะตรวจสอบแล้ว

⑥ ฝึกกับครอบครัวเป็นประจำโดยไม่ตำหนิ

ลองซ้อมสถานการณ์สั้น ๆ เดือนละครั้ง เช่น มีสายอ้างว่าบัญชีมีปัญหา หรือมีข้อความแจ้งพัสดุค้าง ให้ผู้สูงอายุฝึกวางสาย ไม่กดลิงก์ และโทรถามคนในครอบครัวด้วยเบอร์ที่บันทึกไว้

ComSiam แนะนำให้บันทึกเบอร์ธนาคารและเบอร์คนในครอบครัวไว้ในรายชื่อโทรศัพท์ ตั้งชื่อให้หาเจอง่าย และย้ำว่าเมื่อสงสัยสามารถวางสายมาถามได้เสมอ การถามก่อนทำไม่ใช่เรื่องน่าอาย

สรุป

หลักที่ควรสอนให้ผู้สูงอายุจำคือ วางสายก่อน ไม่กดลิงก์ ไม่ติดตั้งแอปรีโมต ไม่บอก OTP และโทรตรวจสอบเอง หากเผลอทำตามไปแล้ว ให้หยุดการเชื่อมต่อและใช้เครื่องอื่นติดต่อธนาคารหรือ AOC 1441 อย่าตำหนิผู้เสียหาย แต่ช่วยกันเก็บหลักฐานและแก้ปัญหาทีละขั้น

ComSiam เชื่อว่ากติกาสั้น ๆ ที่ฝึกซ้ำได้ ช่วยให้คนในครอบครัวตัดสินใจได้ดีขึ้นเมื่อเจอสายเร่งรัดหรือลิงก์ที่ไม่คุ้นเคย