วิธีตรวจและถอนแอปรีโมตหรือแอปแปลกปลอมออกจากมือถืออย่างปลอดภัย

แอปรีโมตมีประโยชน์เมื่อต้องการช่วยเหลือหรือควบคุมอุปกรณ์จากระยะไกล แต่ถ้ามิจฉาชีพหลอกให้ติดตั้งและบอกให้กดอนุญาต อาจใช้แอปเพื่อดูหน้าจอ ช่วยควบคุมโทรศัพท์ หรือหลอกให้เจ้าของเครื่องทำธุรกรรมเองได้

ComSiam แนะนำว่าอย่าตัดสินจากชื่อแอปอย่างเดียว แอปรีโมตที่ใช้ทำงานจริงไม่ได้เป็นแอปอันตรายทุกกรณี ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับว่าใครเป็นคนให้ติดตั้ง ติดตั้งจากที่ใด และเราอนุญาตให้เข้าถึงอะไรบ้าง

① ตัวอย่างแอปรีโมตที่ควรรู้จัก

แอปต่อไปนี้มีการใช้งานด้านช่วยเหลือหรือควบคุมอุปกรณ์จากระยะไกลได้ มิจฉาชีพอาจอ้างให้ติดตั้งเพื่อ “ตรวจสอบบัญชี” “รับเงินคืน” หรือ “แก้ปัญหามือถือ” ได้เช่นกัน

• AnyDesk
• TeamViewer QuickSupport หรือ TeamViewer Host
• RustDesk
• AirDroid หรือ AirMirror
• Chrome Remote Desktop
• Splashtop SOS
• Zoho Assist
• แอปช่วยเหลือระยะไกลจากผู้ผลิตมือถือหรือผู้ให้บริการ

การมีแอปเหล่านี้บนเครื่องไม่ได้ยืนยันว่าถูกควบคุมอยู่ และการติดตั้งเพื่อใช้ช่วยเหลือคนที่รู้จักหรือฝ่าย IT ก็อาจเป็นการใช้งานปกติ แต่ถ้าคนแปลกหน้าสั่งให้ติดตั้ง เปิดสิทธิ์ Accessibility แชร์หน้าจอ หรืออ่านรหัสที่ปรากฏบนมือถือ ให้ยุติการติดต่อทันที

② สัญญาณที่อาจบอกว่ามีแอปรีโมตหรือแอปแปลกปลอม

ตรวจดูโทรศัพท์หากพบเหตุการณ์เหล่านี้:

• มีแอปที่จำไม่ได้ว่าเคยติดตั้ง
• มีคนแนะนำให้ติดตั้งแอปจากไฟล์ APK หรือลิงก์ในแชต
• แอปขอสิทธิ์ Accessibility, แสดงทับหน้าจอ, อ่านการแจ้งเตือน หรือเป็นผู้ดูแลอุปกรณ์โดยไม่มีเหตุผลชัดเจน
• มีหน้าจอขอให้แชร์หน้าจอหรือเริ่มเซสชันควบคุมระยะไกล
• หน้าจอขยับหรือกดปุ่มเอง มีหน้าต่างแปลก ๆ ปรากฏ หรือเข้าเมนูตั้งค่าบางอย่างไม่ได้
• มีการแจ้งเตือนจากธนาคารหรือรายการเงินที่คุณไม่ได้ทำ

อาการเหล่านี้เป็นเพียงสัญญาณให้ตรวจสอบ ไม่ได้ยืนยันว่ามีคนควบคุมเครื่องแน่นอน

③ ตัดการควบคุมก่อน หากกำลังคุยกับคนแปลกหน้า

หากอีกฝ่ายกำลังดูหน้าจอหรือชี้นำให้กดปุ่ม ให้หยุดทำตามและวางสายก่อน จากนั้น:

1. เปิดโหมดเครื่องบิน หรือปิด Wi-Fi และข้อมูลมือถือชั่วคราว
2. อย่ากรอกรหัสผ่าน PIN หรือ OTP และอย่าเปิดแอปธนาคาร
3. ใช้โทรศัพท์อีกเครื่องโทรหาธนาคารผ่านหมายเลขทางการ หากเคยเปิดแอปธนาคารหรือมีรายการผิดปกติ
4. หลังตัดการเชื่อมต่อแล้ว จึงตรวจสิทธิ์และถอนแอปที่สงสัย

ธนาคารแห่งประเทศไทยเตือนว่ามิจฉาชีพอาจหลอกให้ติดตั้งแอปปลอมเพื่อควบคุมโทรศัพท์จากระยะไกลและทำธุรกรรมแทนเจ้าของเครื่องได้

④ วิธีตรวจและถอนแอปบน Android

ชื่อเมนูอาจต่างกันตามยี่ห้อและรุ่น หากหาไม่พบ ให้ค้นชื่อเมนูในช่องค้นหาของ การตั้งค่า (Settings)

ตรวจแอปที่ติดตั้ง

เข้า การตั้งค่า > แอป (Apps) > ดูแอปทั้งหมด แล้วตรวจแอปที่ไม่คุ้นเคย โดยดูชื่อผู้พัฒนาและวันที่ติดตั้งถ้ามี อย่าลบแอประบบหรือแอปทำงานที่องค์กรติดตั้งไว้โดยไม่ตรวจสอบก่อน

ปิดสิทธิ์พิเศษของแอปที่สงสัย

ตรวจรายการต่อไปนี้ แล้วปิดสิทธิ์ของแอปที่ไม่รู้จักหรือไม่มีเหตุจำเป็น:

• Accessibility: การตั้งค่า > การช่วยเหลือพิเศษ > แอปหรือบริการที่ติดตั้ง
• แสดงทับแอปอื่น: การตั้งค่า > แอป > สิทธิ์เข้าถึงพิเศษ > แสดงทับแอปอื่น
• การเข้าถึงการแจ้งเตือน: การตั้งค่า > การแจ้งเตือน > การเข้าถึงการแจ้งเตือน
• ผู้ดูแลอุปกรณ์: การตั้งค่า > ความปลอดภัยและความเป็นส่วนตัว > แอปผู้ดูแลอุปกรณ์
• ติดตั้งแอปที่ไม่รู้จัก: การตั้งค่า > แอป > สิทธิ์เข้าถึงพิเศษ > ติดตั้งแอปที่ไม่รู้จัก แล้วปิดสิทธิ์สำหรับแอปที่ไม่จำเป็น

หลังปิดสิทธิ์แล้ว ให้เลือกแอปนั้นจากหน้า การตั้งค่า > แอป แล้วกด ถอนการติดตั้ง หากถอนผ่านเมนูไม่ได้ ลองถอนผ่าน Google Play Store หรือดูคำแนะนำของผู้ผลิตมือถือ Google แนะนำให้ถอนแอปที่ไม่เชื่อถือหรือไม่ได้มาจาก Google Play และใช้ Play Protect ตรวจหาแอปที่อาจเป็นอันตราย

⑤ ถ้าถอนการติดตั้งไม่ได้

แอปบางตัวอาจมีสิทธิ์ผู้ดูแลอุปกรณ์หรือเปิด Accessibility ทำให้ถอนออกได้ยาก ให้ตรวจและปิดสิทธิ์เหล่านั้นก่อน แล้วลองถอนอีกครั้ง หากหน้าจอเด้งออกจากการตั้งค่า หรือไม่สามารถปิดสิทธิ์ได้:

• ตัดอินเทอร์เน็ตและอย่าใช้เครื่องทำธุรกรรม
• ขอความช่วยเหลือจากศูนย์บริการของผู้ผลิตหรือช่างที่ไว้ใจได้
• อาจใช้ Safe Mode เพื่อช่วยตรวจแอปที่มีปัญหา โดยขั้นตอนเข้า Safe Mode แตกต่างกันตามยี่ห้อและรุ่น
• อย่าติดตั้ง “แอปกำจัดไวรัส” จากลิงก์ที่คนแปลกหน้าส่งมา

Google ระบุว่า Safe Mode ช่วยตรวจปัญหาจากแอปที่ดาวน์โหลดมาได้ และเมื่อพบแอปต้นเหตุจึงถอนการติดตั้ง ทั้งนี้ วิธีเข้า Safe Mode ต้องดูตามคำแนะนำของผู้ผลิตอุปกรณ์

⑥ รีสตาร์ตเครื่องทำให้ข้อมูลหายไหม?

การรีสตาร์ตตามปกติ คือปิดแล้วเปิดเครื่องใหม่ โดยทั่วไปไม่ลบรูปภาพ รายชื่อ หรือไฟล์ส่วนตัว แต่การรีสตาร์ตเพียงอย่างเดียวไม่ได้ถอนแอปรีโมตหรือรับประกันว่าอุปกรณ์ปลอดภัยแล้ว

การคืนค่าโรงงาน (Factory reset) เป็นคนละอย่างกับการรีสตาร์ต และอาจลบข้อมูลที่เก็บไว้ในเครื่อง หากจำเป็นต้องทำ ควรสำรองข้อมูลสำคัญก่อนและขอคำแนะนำจากผู้ผลิตหรือผู้เชี่ยวชาญ โดยเฉพาะเมื่อยังต้องเก็บหลักฐานเหตุการณ์

⑦ ตรวจความปลอดภัยหลังถอนแอป

หลังนำแอปที่สงสัยออกแล้ว:

• เปิด Google Play Protect และสแกนแอป
• อัปเดต Android และแอปธนาคารจากร้านแอปทางการ
• เปลี่ยนรหัสผ่านที่อาจถูกเห็นหรือกรอกระหว่างถูกหลอก โดยใช้อุปกรณ์ที่เชื่อถือได้
• ตรวจรายการเงินและการแจ้งเตือนจากธนาคาร
• ติดต่อธนาคารทันทีหากพบธุรกรรมที่ไม่ได้ทำ
• เก็บข้อความ ลิงก์ ชื่อแอป และภาพหน้าจอไว้เป็นหลักฐาน

หากมีเงินถูกโอนออก ให้รีบติดต่อธนาคารและโทร AOC 1441 เพื่อขอคำแนะนำ อย่าจ่ายเงินให้บุคคลที่อ้างว่าจะช่วยกู้เงินคืน

สรุป

อย่าติดตั้งหรือเปิดแอปควบคุมระยะไกลตามคำสั่งของคนที่ติดต่อมาเอง หากสงสัย ให้ตัดอินเทอร์เน็ต ตรวจแอปและสิทธิ์พิเศษก่อน แล้วติดต่อธนาคารจากอุปกรณ์อีกเครื่อง การรีสตาร์ตไม่ลบข้อมูลส่วนตัว แต่ก็ไม่ใช่วิธีกำจัดแอปอันตราย

ComSiam ย้ำว่าแอปรีโมตมีการใช้งานที่ถูกต้องได้ แต่ไม่ควรให้คนแปลกหน้าชี้นำให้ติดตั้ง แชร์หน้าจอ หรือเปิดสิทธิ์ควบคุมเครื่อง หากเกิดเหตุให้หยุดทำตามและขอความช่วยเหลือผ่านช่องทางทางการ