วิธีปรับเว็บไซต์ Joomla ให้ผู้พิการและผู้ใช้เทคโนโลยีช่วยเหลือเข้าถึงได้

การปรับเว็บไซต์ Joomla ให้เข้าถึงได้ คือการทำให้ผู้ใช้ที่มีข้อจำกัดด้านการมองเห็น การได้ยิน การเคลื่อนไหว หรือการรับรู้ ใช้งานเนื้อหาและฟังก์ชันสำคัญได้สะดวกขึ้น ควรตรวจทั้งเทมเพลต ส่วนเสริม และเนื้อหา โดยใช้แนวทาง WCAG เป็นเกณฑ์อ้างอิง

❶ เริ่มจากเลือกเทมเพลตและส่วนเสริมที่เข้าถึงได้

Joomla ช่วยจัดการเนื้อหา แต่ความสามารถในการเข้าถึงยังขึ้นกับเทมเพลต ส่วนเสริม และวิธีสร้างหน้าเว็บที่ใช้งานจริง

① ตรวจเทมเพลตและส่วนเสริม

ก่อนเลือกเทมเพลตหรือส่วนเสริม ให้ตรวจว่ารองรับการใช้งานด้วยคีย์บอร์ด มีโครงสร้าง HTML ที่เหมาะสม และแสดงผลได้เมื่อขยายข้อความหรือใช้โปรแกรมอ่านหน้าจอหรือไม่

ทดลองกับหน้าเว็บจริง เพราะเทมเพลตที่ระบุว่ารองรับ Accessibility อาจยังมีปัญหาเมื่อใช้ร่วมกับส่วนเสริมหรือการปรับแต่งอื่น

② ใช้ส่วนประกอบมาตรฐานอย่างเหมาะสม

ใช้หัวข้อ ลิงก์ ปุ่ม รายการ และฟอร์มตามหน้าที่ขององค์ประกอบนั้น หลีกเลี่ยงการทำข้อความธรรมดาให้ดูเหมือนปุ่มด้วยสีหรือรูปทรงเพียงอย่างเดียว หากผู้ใช้กดใช้งานได้ องค์ประกอบนั้นควรสื่อสถานะและใช้งานผ่านคีย์บอร์ดได้ด้วย

❷ ทำให้เนื้อหาอ่านและเข้าใจได้

เนื้อหาที่มีโครงสร้างและภาษาชัดเจนช่วยให้ผู้ใช้ค้นหาส่วนที่ต้องการได้ ทั้งจากการอ่านบนหน้าจอและจากโปรแกรมอ่านหน้าจอ

① จัดลำดับหัวข้อให้เป็นระบบ

ใช้ H1 สำหรับชื่อหน้าหลัก แล้วเรียงหัวข้อย่อยตามลำดับ เช่น H2 และ H3 อย่าข้ามระดับหัวข้อเพียงเพื่อให้ได้ขนาดตัวอักษรที่ต้องการ เพราะผู้ใช้โปรแกรมอ่านหน้าจออาจใช้หัวข้อเพื่อสำรวจโครงสร้างหน้า

② เขียนลิงก์ให้บอกปลายทาง

ใช้ข้อความลิงก์ที่อธิบายว่าจะเปิดหน้าใด เช่น “ดูรายละเอียดบริการ” แทนข้อความที่ไม่บอกความหมายเมื่ออ่านแยกจากบริบท หากมีลิงก์หลายรายการ ใช้ชื่อที่แยกความแตกต่างได้

③ เพิ่มคำอธิบายรูปภาพ

ใส่ข้อความทางเลือก (Alt Text) ให้ภาพที่สื่อข้อมูลหรือทำหน้าที่เป็นลิงก์ ส่วนภาพตกแต่งที่ไม่เพิ่มข้อมูลควรตั้งเป็นภาพตกแต่งตามวิธีของเทมเพลต เพื่อไม่ให้โปรแกรมอ่านหน้าจออ่านข้อความที่ไม่จำเป็น

❸ ปรับสี ตัวอักษร และการแสดงผล

ผู้ใช้บางคนมองเห็นสีหรือข้อความต่างจากผู้อื่น จึงควรออกแบบหน้าเว็บให้ยังสื่อสารได้เมื่อเปลี่ยนขนาดตัวอักษรหรือไม่เห็นสี

① ตรวจความต่างระหว่างสีข้อความกับพื้นหลัง

เลือกสีข้อความและพื้นหลังที่แยกจากกันชัดเจน ตามเกณฑ์ WCAG 2.2 ระดับ AA ข้อความทั่วไปควรมีอัตราส่วนความต่างอย่างน้อย 4.5:1 และข้อความขนาดใหญ่ควรมีอย่างน้อย 3:1

อย่าใช้สีเพียงอย่างเดียวเพื่อบอกสถานะ เช่น “สำเร็จ” หรือ “ผิดพลาด” ให้เพิ่มข้อความ ไอคอน หรือคำอธิบายประกอบด้วย

② รองรับการขยายข้อความและหน้าจอแคบ

ทดสอบเมื่อซูมหน้าเว็บและเมื่อเปิดบนมือถือ ตรวจว่าข้อความไม่ถูกตัด ปุ่มไม่ทับกัน และยังอ่านเนื้อหาได้โดยไม่ต้องเลื่อนซ้ายขวาในส่วนเนื้อหาทั่วไป

❹ ทำให้เมนูและฟอร์มใช้คีย์บอร์ดได้

ผู้ใช้ที่ไม่ใช้เมาส์ควรเข้าถึงเมนู ลิงก์ ปุ่ม และช่องกรอกข้อมูลได้ครบ

① ทดสอบการใช้ปุ่ม Tab

ใช้ปุ่ม Tab ไล่ไปตามลิงก์ ปุ่ม และช่องกรอกข้อมูล แล้วใช้ Shift + Tab ย้อนกลับ ตรวจว่ามีกรอบหรือเครื่องหมายบอกตำแหน่งโฟกัสให้เห็นชัด และกด Enter หรือ Space เพื่อใช้งานรายการที่เลือกได้

ทดสอบเมนูแบบเลื่อนลง ป๊อปอัป และหน้าต่างยืนยันด้วย หากใช้งานได้เฉพาะเมื่อเอาเมาส์ชี้ อาจเป็นอุปสรรคสำหรับผู้ใช้คีย์บอร์ด

② ใส่ป้ายกำกับให้ช่องกรอกข้อมูล

ทุกช่องในฟอร์มควรมี Label ที่สัมพันธ์กับช่องนั้น ไม่ควรใช้ Placeholder เป็นคำอธิบายเพียงอย่างเดียว เพิ่มข้อความแจ้งข้อผิดพลาดที่บอกว่าต้องแก้ช่องใดและควรกรอกอย่างไร

ComSiam แนะนำให้ทดสอบแบบไม่ใช้เมาส์อย่างน้อยหนึ่งรอบ ตั้งแต่เปิดเมนู กรอกฟอร์ม ไปจนถึงส่งข้อมูล เพื่อดูว่าผู้ใช้ไปต่อได้ครบหรือไม่

❺ รองรับเนื้อหาเสียงและวิดีโอ

ผู้ใช้ที่ไม่ได้ยินเสียงหรือไม่ได้มองเห็นภาพควรเข้าถึงสาระสำคัญของสื่อได้

① เพิ่มคำบรรยายและข้อความถอดเสียง

วิดีโอที่มีบทสนทนาหรือเสียงบรรยายควรมีคำบรรยาย ส่วนเสียงที่มีข้อมูลสำคัญควรมีข้อความถอดเสียงให้ผู้ใช้เลือกอ่าน

② หลีกเลี่ยงเสียงหรือภาพที่เริ่มเองโดยไม่มีทางควบคุม

หากมีสื่อที่เล่นอัตโนมัติ ให้ผู้ใช้หยุดหรือปิดเสียงได้ง่าย โดยเฉพาะเสียงที่เล่นต่อเนื่องและรบกวนการใช้โปรแกรมอ่านหน้าจอ

❻ ทดสอบเว็บไซต์และแก้ไขเป็นรอบ

การตรวจด้วยเครื่องมืออัตโนมัติช่วยหาปัญหาบางประเภท แต่ยังต้องทดสอบด้วยคนและเทคโนโลยีช่วยเหลือจริง

① ตรวจหน้าเว็บสำคัญ

เริ่มจากหน้าแรก หน้าเนื้อหาหลัก หน้าติดต่อ และฟอร์มที่ใช้บ่อย ตรวจด้วยคีย์บอร์ด ทดสอบการขยายข้อความ และใช้โปรแกรมอ่านหน้าจอหากทำได้

② แก้ปัญหาที่ขัดขวางการใช้งานก่อน

จัดลำดับแก้จากปัญหาที่ทำให้ผู้ใช้ไปต่อไม่ได้ เช่น ปุ่มกดด้วยคีย์บอร์ดไม่ได้ ช่องกรอกไม่มี Label หรือข้อความกับพื้นหลังอ่านไม่ออก จากนั้นตรวจซ้ำหลังเปลี่ยนเทมเพลต ส่วนเสริม หรือโครงสร้างหน้า

การทำเว็บไซต์ Joomla ให้เข้าถึงได้ต้องตรวจทั้งระบบและเนื้อหาที่เผยแพร่ ไม่มีเทมเพลตหรือปลั๊กอินใดรับประกันได้ว่าทุกหน้าจะเข้าถึงได้โดยอัตโนมัติ ComSiam แนะนำให้ใช้แนวทาง WCAG เป็นรายการตรวจ และทดสอบหน้าเว็บเป็นระยะหลังมีการปรับดีไซน์หรือเพิ่มส่วนเสริม