วิธีเก็บข้อมูลสำคัญบน Cloud ให้สอดคล้องกับ PDPA

การนำข้อมูลขึ้น Cloud ไม่ได้ทำให้องค์กรพ้นจากหน้าที่ตามกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล หากข้อมูลที่จัดเก็บมีข้อมูลส่วนบุคคล องค์กรควรตรวจสอบวัตถุประสงค์ ผู้ที่เข้าถึงข้อมูล ผู้ให้บริการที่เกี่ยวข้อง ระยะเวลาเก็บรักษา และมาตรการรักษาความปลอดภัยให้เหมาะสมกับการใช้งาน

❶ แยกประเภทข้อมูลก่อนนำขึ้น Cloud

เริ่มจากสำรวจว่ามีข้อมูลอะไรบ้าง และข้อมูลใดระบุตัวบุคคลได้ เช่น ชื่อ เบอร์โทรศัพท์ อีเมล เลขประจำตัว หรือข้อมูลการทำรายการ จากนั้นจัดกลุ่มตามความจำเป็นและระดับความเสี่ยง

ควรพิจารณาว่า

  • ข้อมูลใดจำเป็นต่อการทำงานจริง
  • ใครจำเป็นต้องเข้าถึงข้อมูลแต่ละประเภท
  • มีข้อมูลอ่อนไหวหรือข้อมูลที่ควรจำกัดการเข้าถึงเป็นพิเศษหรือไม่
  • สามารถลบ ปกปิด หรือทำให้ข้อมูลระบุตัวบุคคลได้น้อยลงก่อนจัดเก็บได้หรือไม่

การเก็บเท่าที่จำเป็นช่วยลดข้อมูลที่ต้องดูแล ปกป้อง และลบเมื่อหมดความจำเป็น

❷ กำหนดวัตถุประสงค์และระยะเวลาเก็บข้อมูล

ระบุเหตุผลที่เก็บข้อมูล วัตถุประสงค์การใช้ และฐานทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องให้ชัดเจน ไม่ควรถือว่าการเก็บข้อมูลบน Cloud หมายความว่าต้องขอความยินยอมทุกกรณี เพราะฐานทางกฎหมายขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์และบริบทของการประมวลผล

ควรกำหนดระยะเวลาเก็บข้อมูลและขั้นตอนลบหรือทำลายเมื่อข้อมูลหมดความจำเป็น โดยคำนึงถึงหน้าที่ตามกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้องด้วย กฎหมาย PDPA กำหนดให้ผู้ควบคุมข้อมูลจัดให้มีระบบตรวจสอบเพื่อลบหรือทำลายข้อมูลเมื่อพ้นกำหนด หรือเมื่อข้อมูลไม่เกี่ยวข้องหรือเกินความจำเป็นตามวัตถุประสงค์ ภายใต้ข้อยกเว้นที่กฎหมายกำหนด

❸ ตรวจสอบบทบาทและข้อตกลงกับผู้ให้บริการ Cloud

กำหนดให้ชัดว่าองค์กรเป็นผู้ควบคุมข้อมูลหรือผู้ประมวลผลข้อมูลในแต่ละกิจกรรม และตรวจสอบว่าผู้ให้บริการ Cloud ดำเนินการในบทบาทใด การเรียกผู้ให้บริการว่า “ผู้ประมวลผลข้อมูล” เพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ ต้องพิจารณาจากหน้าที่และการตัดสินใจเกี่ยวกับการใช้ข้อมูลจริง

หากผู้ให้บริการประมวลผลข้อมูลแทนองค์กร ควรมีข้อตกลงระบุขอบเขตคำสั่ง วิธีรักษาความปลอดภัย การแจ้งเหตุละเมิดข้อมูล การใช้ผู้รับจ้างช่วง และขั้นตอนคืนหรือลบข้อมูลเมื่อสิ้นสุดบริการ กฎหมายกำหนดหน้าที่ด้านความปลอดภัยและการแจ้งเหตุของผู้ประมวลผล รวมถึงกำหนดให้มีข้อตกลงควบคุมการดำเนินงานระหว่างผู้ควบคุมกับผู้ประมวลผล

❹ ตั้งค่าความปลอดภัยและจำกัดสิทธิ์เข้าถึง

เลือกมาตรการให้เหมาะกับชนิดข้อมูลและความเสี่ยง ไม่ใช่พิจารณาเฉพาะชื่อเสียงหรือมาตรฐานที่ผู้ให้บริการระบุไว้ ควรตรวจสอบการตั้งค่าของบัญชีและบริการที่องค์กรใช้งานด้วย

① กำหนดสิทธิ์ตามหน้าที่ ให้ผู้ใช้เห็นเฉพาะข้อมูลที่จำเป็น
② เปิดใช้การยืนยันตัวตนหลายขั้นตอนสำหรับบัญชีสำคัญ
③ ใช้การเข้ารหัสตามความเหมาะสมทั้งระหว่างส่งข้อมูลและขณะจัดเก็บ
④ ตรวจสอบประวัติการเข้าใช้ การแชร์ และการเปลี่ยนแปลงข้อมูล
⑤ แยกบัญชีผู้ดูแลระบบออกจากบัญชีใช้งานทั่วไป
⑥ สำรองข้อมูลและทดสอบการกู้คืนเป็นระยะ

PDPA กำหนดให้ผู้ควบคุมข้อมูลจัดให้มีมาตรการรักษาความปลอดภัยที่เหมาะสม และทบทวนมาตรการเมื่อจำเป็นหรือเมื่อเทคโนโลยีเปลี่ยนแปลง

❺ ตรวจสอบตำแหน่งจัดเก็บและการส่งข้อมูลไปต่างประเทศ

ผู้ให้บริการ Cloud อาจจัดเก็บ สำรอง หรือให้ผู้ดูแลระบบเข้าถึงข้อมูลจากต่างประเทศ จึงควรตรวจสอบประเทศหรือ Region ที่เกี่ยวข้อง รวมถึงการใช้ผู้ให้บริการช่วงและการส่งข้อมูลระหว่างบริการ

หากมีการส่งหรือโอนข้อมูลส่วนบุคคลไปต่างประเทศ ต้องพิจารณาหลักเกณฑ์ตาม PDPA รวมถึงมาตรฐานการคุ้มครองข้อมูลของประเทศปลายทางและเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด อย่าสรุปว่าการเลือก Region ในประเทศไทยเพียงอย่างเดียวตอบข้อกำหนดทุกกรณี

❻ เตรียมรับคำขอและเหตุละเมิดข้อมูล

กำหนดผู้รับผิดชอบและขั้นตอนค้นหา แก้ไข ส่งออก ลบ หรือจำกัดการใช้ข้อมูล เมื่อมีคำขอจากเจ้าของข้อมูลที่ต้องดำเนินการตามกฎหมาย ตรวจสอบด้วยว่าข้อมูลสำรองและสำเนาที่ผู้ให้บริการจัดเก็บมีวิธีจัดการอย่างไร

หากเกิดเหตุข้อมูลสูญหาย ถูกเข้าถึง หรือเปิดเผยโดยไม่ได้รับอนุญาต ควรมีขั้นตอนแจ้งผู้รับผิดชอบ ประเมินผลกระทบ เก็บหลักฐาน และประสานผู้ให้บริการ Cloud ตามข้อตกลง กฎหมายกำหนดหน้าที่เกี่ยวกับมาตรการความปลอดภัยและการแจ้งเหตุของผู้ประมวลผลข้อมูลต่อผู้ควบคุมข้อมูล

ทีมงาน ComSiam แนะนำให้ทดสอบขั้นตอนค้นหาและกู้คืนข้อมูลก่อนเกิดเหตุ เพื่อให้รู้ว่าข้อมูลอยู่ที่ใด ใครเข้าถึงได้ และผู้ให้บริการต้องใช้เวลาดำเนินการอย่างไร

❼ ใช้เช็กลิสต์ก่อนเก็บข้อมูลสำคัญบน Cloud

ก่อนเริ่มใช้งานหรือเปลี่ยนผู้ให้บริการ ควรตรวจสอบว่า

  • ระบุประเภท วัตถุประสงค์ และฐานทางกฎหมายของข้อมูลแล้ว
  • เก็บข้อมูลเท่าที่จำเป็นและกำหนดระยะเวลาเก็บไว้แล้ว
  • กำหนดบทบาทและทำข้อตกลงกับผู้ประมวลผลข้อมูลแล้ว
  • ตรวจสอบ Region การส่งข้อมูล และผู้ให้บริการช่วงแล้ว
  • ตั้งค่าสิทธิ์ การยืนยันตัวตน และบันทึกกิจกรรมแล้ว
  • มีขั้นตอนจัดการคำขอ เหตุละเมิด และการลบข้อมูลแล้ว
  • ทดลองสำรองและกู้คืนข้อมูลแล้ว

❽ สรุป

การเก็บข้อมูลสำคัญบน Cloud ให้สอดคล้องกับ PDPA ควรเริ่มจากรู้ว่าจัดเก็บข้อมูลใด เพื่อวัตถุประสงค์อะไร และใครเข้าถึงได้ จากนั้นกำหนดระยะเวลาเก็บ ตรวจสอบบทบาทผู้ให้บริการและข้อตกลง ตั้งมาตรการความปลอดภัย และเตรียมขั้นตอนรับคำขอหรือตอบสนองเหตุละเมิด

ComSiam แนะนำให้ทบทวนการตั้งค่าและข้อตกลงกับผู้ให้บริการเป็นระยะ เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไป การนำไปใช้จริงควรพิจารณาลักษณะข้อมูลและข้อกำหนดที่เกี่ยวข้องกับองค์กร