Disaster Recovery คืออะไร? ต่างจาก Backup และการกู้คืนไฟล์อย่างไร

เมื่อระบบ Cloud หรือบริการสำคัญของธุรกิจหยุดทำงาน การมีไฟล์สำรองอย่างเดียวอาจยังไม่พอ เพราะธุรกิจต้องกู้คืนระบบ แอปพลิเคชัน และฐานข้อมูลให้กลับมาใช้งานได้ด้วย การเตรียมแผนรับมือและกู้คืนระบบเมื่อเกิดเหตุขัดข้องเรียกว่า Disaster Recovery

❶ Disaster Recovery คืออะไร

Disaster Recovery หรือ DR คือแผนและขั้นตอนสำหรับกู้คืนระบบไอทีและบริการสำคัญ หลังเกิดเหตุที่ทำให้ระบบหยุดทำงาน เช่น Cloud ขัดข้อง ข้อมูลเสียหาย การโจมตีด้วย Ransomware หรือการตั้งค่าระบบผิดพลาด

แผน DR ควรระบุให้ชัดเจนว่า

  • ระบบและข้อมูลใดต้องกู้คืนก่อน
  • ใครรับผิดชอบแต่ละขั้นตอน
  • จะกู้คืนจากข้อมูลสำรองหรือระบบสำรองใด
  • ธุรกิจยอมให้ระบบหยุดทำงานได้นานเท่าใด
  • ยอมให้ข้อมูลย้อนหลังสูญหายได้มากแค่ไหน
  • จะตรวจสอบอย่างไรว่าระบบกลับมาใช้งานได้อย่างปลอดภัย

เป้าหมายคือช่วยให้ธุรกิจกลับมาทำงานได้ตามแผน และลดผลกระทบต่อลูกค้า รายได้ และพนักงาน

❷ Disaster Recovery ต่างจาก Backup และการกู้คืนไฟล์อย่างไร

Backup คือการเก็บสำเนาข้อมูลไว้ เพื่อนำกลับมาใช้เมื่อข้อมูลต้นฉบับสูญหายหรือเสียหาย ส่วนการกู้คืนไฟล์คือการนำข้อมูลบางรายการกลับมา เช่น กู้เอกสารที่ถูกลบ

Disaster Recovery ครอบคลุมกว่านั้น โดยมุ่งกู้คืนระบบและบริการที่จำเป็นให้กลับมาทำงาน เช่น แอปพลิเคชัน ฐานข้อมูล และระบบเครือข่าย

ตัวอย่างความแตกต่าง

  • Backup: สำรองฐานข้อมูลไว้
  • การกู้คืนไฟล์: กู้เอกสารที่ถูกลบกลับมา
  • Disaster Recovery: กู้ระบบแอปพลิเคชันและฐานข้อมูลให้ธุรกิจกลับมาให้บริการได้

Backup เป็นส่วนหนึ่งของ DR แต่การมี Backup อย่างเดียวไม่ได้ยืนยันว่าระบบทั้งหมดจะกลับมาทำงานได้

❸ Disaster Recovery ทำงานอย่างไร

การวางแผน DR เริ่มจากการระบุระบบที่จำเป็นต่อธุรกิจ แล้วกำหนดวิธีกู้คืนตามความสำคัญของแต่ละระบบ

① ประเมินผลกระทบ
จัดลำดับระบบและข้อมูลตามความเสียหายที่จะเกิดขึ้น หากระบบหยุดทำงาน

② กำหนดเป้าหมายการกู้คืน
ระบุเวลาสูงสุดที่ยอมให้ระบบหยุด และปริมาณข้อมูลที่ยอมให้สูญหายได้ โดยใช้ค่า RTO และ RPO เป็นแนวทาง

③ เตรียมข้อมูลและระบบสำรอง
กำหนดตำแหน่งจัดเก็บ Backup และวิธีกู้คืน หากระบบหลักหรือ Cloud Region ที่ใช้งานเกิดปัญหา

④ กำหนดขั้นตอนและผู้รับผิดชอบ
ระบุลำดับการกู้คืน ช่องทางติดต่อ และวิธีตรวจสอบระบบหลังเปิดใช้งาน

⑤ ทดสอบแผน
ทดลองกู้คืนข้อมูลหรือระบบเป็นระยะ เพื่อให้แน่ใจว่าข้อมูลสำรองใช้ได้และทีมงานทำตามขั้นตอนได้

❹ เหตุการณ์แบบใดที่ควรใช้แผน DR

ธุรกิจอาจต้องใช้แผน DR เมื่อเกิดเหตุที่กระทบระบบหรือบริการหลายส่วน เช่น

  • ระบบ Cloud หรือ Region ที่ใช้งานอยู่ขัดข้อง
  • ฐานข้อมูลหลักเสียหายหรือถูกลบ
  • Ransomware เข้ารหัสไฟล์และระบบ
  • การตั้งค่าผิดพลาดทำให้แอปพลิเคชันใช้งานไม่ได้
  • บัญชีผู้ดูแลระบบถูกยึดหรือเข้าใช้งานไม่ได้
  • ระบบเครือข่ายหรือศูนย์ข้อมูลขัดข้อง
  • ภัยธรรมชาติทำให้สถานที่หรืออุปกรณ์หลักใช้งานไม่ได้

เหตุการณ์เหล่านี้อาจต้องกู้คืนหลายส่วนให้ทำงานร่วมกัน การกู้คืนไฟล์เพียงรายการเดียวจึงอาจไม่ทำให้ธุรกิจกลับมาให้บริการได้

❺ เช็กลิสต์จัดทำแผน Disaster Recovery

แผน DR ควรเขียนให้ผู้รับผิดชอบเปิดดูและทำตามได้เมื่อเกิดเหตุ โดยควรมีข้อมูลต่อไปนี้

  • รายชื่อระบบและข้อมูลสำคัญ พร้อมลำดับการกู้คืน
  • รายชื่อผู้รับผิดชอบและผู้สำรอง
  • ช่องทางแจ้งเหตุและติดต่อทีมงาน
  • ตำแหน่งจัดเก็บ Backup และวิธีเข้าถึง
  • ขั้นตอนกู้คืนระบบและข้อมูล
  • วิธีเข้าถึงบัญชีผู้ดูแลอย่างปลอดภัย
  • วิธีตรวจสอบระบบหลังการกู้คืน
  • เกณฑ์ตัดสินใจกลับไปใช้ระบบหลัก
  • วันที่ทดสอบแผนล่าสุดและรายการที่ต้องปรับปรุง

ควรปกป้องบัญชีที่ใช้จัดการ Backup ด้วย หากผู้โจมตีเข้าถึงทั้งระบบหลักและข้อมูลสำรอง การกู้คืนอาจทำได้ยากขึ้น

❻ วิธีเริ่มวางแผน DR สำหรับธุรกิจ

ธุรกิจสามารถเริ่มจากขั้นตอนพื้นฐานเหล่านี้ แล้วค่อยขยายให้ครอบคลุมระบบอื่น

① ทำรายการระบบและข้อมูลที่จำเป็นต่อการทำงาน
② ระบุผลกระทบหากแต่ละระบบหยุดใช้งาน
③ กำหนดเวลาที่ต้องการให้ระบบกลับมาใช้ได้
④ ตรวจสอบว่ามี Backup ล่าสุดและทดลองกู้คืนได้
⑤ เตรียมบัญชีและอุปกรณ์สำหรับเข้าถึงระบบสำรอง
⑥ เขียนขั้นตอนกู้คืนและระบุผู้รับผิดชอบ
⑦ ทดลองกู้คืนและจดปัญหาที่พบ
⑧ ทบทวนแผนเมื่อมีการเปลี่ยนระบบหรือผู้ให้บริการ

ทีมงาน ComSiam แนะนำให้เริ่มทดสอบกับระบบที่สำคัญที่สุดก่อน และบันทึกผลทุกครั้ง การมี Backup แต่ไม่เคยทดลองกู้คืนยังยืนยันไม่ได้ว่าข้อมูลและระบบจะกลับมาใช้งานได้จริง

❼ สรุป

Disaster Recovery คือแผนสำหรับกู้คืนระบบและบริการของธุรกิจหลังเกิดเหตุขัดข้อง ส่วน Backup ใช้เก็บสำเนาข้อมูล และการกู้คืนไฟล์ใช้เรียกคืนข้อมูลบางรายการ ทั้งสามอย่างทำงานร่วมกันแต่มีหน้าที่ต่างกัน

ควรจัดลำดับระบบสำคัญ กำหนดเป้าหมายการกู้คืน เตรียมข้อมูลสำรอง เขียนขั้นตอนให้ชัดเจน และทดลองกู้คืนเป็นระยะ เพื่อให้ทีมงานพร้อมนำระบบกลับมาใช้งานเมื่อเกิดเหตุ