Cloud Server เต็มเพราะอะไร ตรวจสอบและแก้พื้นที่ดิสก์เต็ม

เมื่อ Cloud Server เต็ม เว็บไซต์อาจอัปโหลดไฟล์ไม่ได้ ฐานข้อมูลบันทึกข้อมูลไม่สำเร็จ หรือระบบทำงานช้าลง สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่ ไฟล์ Backup, Log, Cache และข้อมูลฐานข้อมูลสะสม แต่บางครั้งพื้นที่ไม่ได้เต็มจากขนาดไฟล์อย่างเดียว เพราะ Inode เต็ม หรือมีไฟล์ที่ลบแล้วแต่โปรเซสยังเปิดใช้งานอยู่ บทความนี้พาไล่ตรวจสาเหตุและแก้ไขอย่างปลอดภัยบน Linux Server

❶ ตรวจสอบก่อนว่าพื้นที่ส่วนใดเต็ม

อย่าเริ่มลบไฟล์ทันที ให้ตรวจว่า Filesystem หรือพาร์ทิชันใดเต็มก่อน เพราะ Cloud Server อาจแยกพื้นที่ระบบ เว็บไซต์ และฐานข้อมูลออกจากกัน

① ตรวจสอบพื้นที่ดิสก์ด้วย df

เชื่อมต่อเซิร์ฟเวอร์ผ่าน SSH แล้วใช้คำสั่ง

df -h

ดูคอลัมน์ Use% และ Mounted on เพื่อหา Filesystem ที่ใกล้เต็ม หากต้องการตรวจว่าโฟลเดอร์หนึ่งอยู่บนพาร์ทิชันใด ใช้

df -h /var

เปลี่ยน /var เป็นโฟลเดอร์ที่มีปัญหา เช่น /home หรือ /var/www คำสั่ง df แสดงพื้นที่ใช้และพื้นที่ว่างของ Filesystem ที่เกี่ยวข้องกับตำแหน่งที่ตรวจสอบ

② ตรวจสอบว่า Inode เต็มหรือไม่

Filesystem อาจสร้างไฟล์ใหม่ไม่ได้ แม้ยังมีพื้นที่เก็บข้อมูลเหลือ ให้ตรวจ Inode ด้วยคำสั่ง

df -i

หากคอลัมน์ IUse% สูงมาก ให้ค้นหาโฟลเดอร์ที่มีไฟล์ขนาดเล็กจำนวนมาก เช่น Cache, Session, Mail Queue หรือไฟล์ชั่วคราว แล้วตรวจสอบก่อนลบ เพราะการลบไฟล์ใหญ่เพียงไม่กี่ไฟล์อาจไม่ช่วยเมื่อปัญหาเกิดจาก Inode เต็ม

③ หาว่าโฟลเดอร์ใดใช้พื้นที่มาก

ดูขนาดโฟลเดอร์ระดับบนด้วยคำสั่ง

sudo du -xhd1 / 2>/dev/null | sort -h

หากต้องการดูรายละเอียดในโฟลเดอร์ที่พบว่าใหญ่ เช่น /var ใช้

sudo du -xhd1 /var 2>/dev/null | sort -h

ตัวเลือก -x ช่วยจำกัดการตรวจไว้ใน Filesystem เดียว ลดโอกาสไล่เข้าไปในดิสก์ที่ Mount แยกอยู่

❷ สาเหตุที่ทำให้ Cloud Server เต็มบ่อย

การรู้ต้นเหตุช่วยให้แก้ปัญหาได้ตรงจุดและป้องกันไม่ให้พื้นที่เต็มซ้ำ

① ไฟล์ Backup เก็บสะสมบนเซิร์ฟเวอร์

ไฟล์สำรองเว็บไซต์หรือฐานข้อมูลอาจมีขนาดใหญ่ โดยเฉพาะเมื่อสร้างชุดใหม่ทุกวันแต่ไม่ลบชุดเก่า ตรวจโฟลเดอร์ Backup และตรวจว่าเก็บสำเนาไว้บนดิสก์หลักหรือไม่ ควรย้ายชุดสำรองไปพื้นที่จัดเก็บแยกหลังตรวจว่าไฟล์ส่งออกสำเร็จ

② Log โตผิดปกติ

เว็บเซิร์ฟเวอร์ ฐานข้อมูล หรือระบบปฏิบัติการอาจสร้าง Log ต่อเนื่องเมื่อมี Error หรือคำขอจำนวนมาก ให้ตรวจโฟลเดอร์ Log และดูว่าไฟล์ใดโตผิดปกติ อย่าลบ Log ที่ยังใช้ตรวจสอบเหตุการณ์โดยไม่เก็บสำเนาหรือทราบผลกระทบ

③ Cache, Session และไฟล์ชั่วคราวสะสม

ปลั๊กอิน เว็บไซต์ หรือแอปพลิเคชันอาจสร้างไฟล์ Cache และ Session จำนวนมาก ตรวจสอบอายุและเจ้าของไฟล์ก่อนลบ และใช้เครื่องมือทำความสะอาดของระบบหรือแอปพลิเคชันเมื่อมี

④ ฐานข้อมูลหรือไฟล์เว็บไซต์เติบโต

รูปภาพ วิดีโอ ไฟล์แนบ Log ของแอปพลิเคชัน และฐานข้อมูลอาจเพิ่มขนาดตามการใช้งาน ตรวจดูข้อมูลที่โตเร็วและแยกว่าจำเป็นต้องเก็บไว้หรือย้ายไป Object Storage

⑤ ไฟล์ถูกลบแล้วแต่พื้นที่ยังไม่คืน

บน Linux หากลบไฟล์ที่โปรเซสยังเปิดใช้งานอยู่ พื้นที่อาจยังไม่คืนจนกว่าโปรเซสจะปิดไฟล์หรือเริ่มทำงานใหม่ สามารถตรวจด้วยคำสั่ง

sudo lsof +L1

หากพบไฟล์ขนาดใหญ่ที่มีสถานะ deleted ให้ระบุบริการและ PID ให้แน่ชัดก่อน จากนั้นพิจารณารีสตาร์ตบริการอย่างปลอดภัย ไม่ควรสั่ง Kill โปรเซสที่ไม่ทราบหน้าที่

❸ วิธีแก้เมื่อพื้นที่ Cloud Server เต็ม

เริ่มจากลบหรือย้ายเฉพาะข้อมูลที่ยืนยันแล้วว่าไม่จำเป็น และตรวจพื้นที่ซ้ำหลังดำเนินการ

① ย้ายไฟล์ Backup ออกจากดิสก์ระบบ

ดาวน์โหลดหรือคัดลอกไฟล์สำรองไปยังพื้นที่จัดเก็บอื่น ตรวจสอบว่าไฟล์ปลายทางเปิดอ่านได้และขนาดตรงกับต้นฉบับก่อนลบไฟล์บนเซิร์ฟเวอร์ อย่าลบชุดสำรองสุดท้ายที่ยังไม่มีสำเนาที่อื่น

② จัดการ Log ตามนโยบายของบริการ

สำรอง Log ที่ต้องใช้สืบหาปัญหาก่อน แล้วใช้การตั้งค่า Log Rotation หรือคำสั่งของบริการเพื่อจำกัดขนาดและอายุของ Log สำหรับ System Journal สามารถตรวจขนาดก่อนด้วย

sudo journalctl --disk-usage

หากต้องลด Journal ที่เก็บย้อนหลัง คำสั่งต่อไปนี้จะลบ Journal ที่เก่ากว่า 14 วัน

sudo journalctl --vacuum-time=14d

ใช้เมื่อแน่ใจว่าไม่ต้องใช้ Log เก่าเพื่อสืบสวน และตรวจการตั้งค่าเก็บ Log ให้เหมาะสม เพราะการลบย้อนหลังอาจทำให้หลักฐานของเหตุการณ์หายไป

③ ล้าง Cache ด้วยวิธีของแอปพลิเคชัน

ตรวจคู่มือของระบบจัดการเว็บไซต์ ปลั๊กอิน Cache หรือแอปพลิเคชันก่อนล้างไฟล์ อย่าลบโฟลเดอร์ Cache หรือ Session แบบสุ่ม เพราะอาจกระทบเว็บไซต์หรือการเข้าสู่ระบบ

④ ตรวจและจัดการไฟล์ชั่วคราว

ตรวจไฟล์ใน /tmp และโฟลเดอร์ชั่วคราวอื่น ๆ ก่อนลบ ดูวันที่ เจ้าของไฟล์ และโปรเซสที่ใช้งานอยู่ หลีกเลี่ยงการลบไฟล์ที่ระบบหรือแอปพลิเคชันกำลังใช้

⑤ ขยายดิสก์เมื่อข้อมูลจำเป็นต้องเก็บไว้

หากตรวจแล้วว่าข้อมูลทั้งหมดจำเป็นและพื้นที่ยังไม่พอ ให้ขยายขนาด Volume จากแผงควบคุม Cloud แล้วขยายพาร์ทิชันและ Filesystem ภายในระบบปฏิบัติการตามขั้นตอนของ Linux ที่ใช้งาน การเพิ่มขนาดดิสก์ในแผงควบคุมอย่างเดียวอาจยังไม่ทำให้ระบบปฏิบัติการเห็นพื้นที่ใหม่ทันที

❹ ป้องกันพื้นที่เต็มซ้ำ

หลังแก้ปัญหาแล้ว ควรวางระบบติดตามและจัดการข้อมูลที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง

① ตั้งการแจ้งเตือนพื้นที่ใกล้เต็ม

ใช้ Monitoring ของผู้ให้บริการ Cloud หรือเครื่องมือระบบเพื่อตั้งเตือนเมื่อ Filesystem หรือ Inode ใช้ถึงระดับที่กำหนด ระดับเตือนควรเผื่อเวลาให้ตรวจและแก้ก่อนพื้นที่เต็มจริง

② ตั้งนโยบายเก็บ Backup และ Log

กำหนดจำนวนชุด Backup และระยะเวลาเก็บ พร้อมย้ายสำเนาออกนอกเซิร์ฟเวอร์ ตั้ง Log Rotation ให้จำกัดขนาดและอายุ แล้วทดสอบว่ากระบวนการลบไฟล์เก่าทำงานจริง

③ ตรวจพื้นที่เป็นประจำ

ใช้ df -h, df -i และคำสั่งตรวจขนาดโฟลเดอร์เป็นประจำ เปรียบเทียบกับค่าก่อนหน้าเพื่อดูแนวโน้ม หากพื้นที่เพิ่มเร็วผิดปกติ ให้ตรวจหาสาเหตุก่อนที่จะกระทบการให้บริการ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Cloud Server เต็ม

ทำไม df แสดงว่าเต็ม แต่ du หาไฟล์ใหญ่ไม่เจอ

สาเหตุหนึ่งคือมีไฟล์ที่ถูกลบแล้วแต่โปรเซสยังเปิดค้างอยู่ ตรวจด้วย lsof +L1 นอกจากนี้อาจเกี่ยวกับ Mount แยกหรือการจองพื้นที่ของ Filesystem จึงควรตรวจโครงสร้างดิสก์และตำแหน่ง Mount ร่วมด้วย

ลบไฟล์แล้วทำไมพื้นที่ยังไม่เพิ่ม

ตรวจว่าไฟล์อยู่บน Filesystem ที่เต็มจริงหรือไม่ และตรวจไฟล์ที่ถูกลบแต่โปรเซสยังเปิดใช้งาน หากพบ ให้หยุดหรือรีสตาร์ตบริการที่เกี่ยวข้องอย่างปลอดภัย แล้วตรวจ df -h อีกครั้ง

พื้นที่เหลือแต่บันทึกไฟล์ไม่ได้เกิดจากอะไร

ตรวจ Inode ด้วย df -i หาก Inode เต็ม อาจสร้างไฟล์ใหม่ไม่ได้แม้พื้นที่ดิสก์ยังเหลือ ให้ค้นหาโฟลเดอร์ที่มีไฟล์จำนวนมากแล้วจัดการอย่างระมัดระวัง

เมื่อ Cloud Server เต็ม ให้เริ่มจากตรวจ Filesystem และ Inode ก่อนค้นหาโฟลเดอร์ที่ใช้พื้นที่มาก แล้วค่อยจัดการ Backup, Log หรือ Cache ตามความจำเป็น ComSiam แนะนำให้สำรองข้อมูลสำคัญก่อนลบไฟล์ และตั้งการแจ้งเตือนพื้นที่ดิสก์เพื่อแก้ปัญหาก่อนเว็บไซต์หยุดให้บริการ