วิธีตรวจสอบการใช้ CPU, RAM และพื้นที่ดิสก์บน Cloud Server

การตรวจสอบ CPU, RAM และพื้นที่ดิสก์ช่วยให้รู้ว่า Cloud Server ใช้ทรัพยากรใกล้เต็มหรือไม่ และช่วยหาสาเหตุเมื่อเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชันทำงานช้า บทความนี้รวบรวมวิธีตรวจสอบสำหรับ Linux และ Windows Server ทั้งผ่านคำสั่ง ระบบปฏิบัติการ และแผงควบคุมของผู้ให้บริการ Cloud

❶ ตรวจสอบ CPU บน Cloud Server

CPU ที่ใช้งานสูงเป็นช่วงสั้น ๆ อาจเกิดขึ้นได้ตามปกติ แต่หากสูงต่อเนื่อง ควรตรวจสอบว่าโปรเซสใดใช้ทรัพยากรมากและเกิดในช่วงเวลาใด

① ตรวจสอบ CPU บน Linux

เชื่อมต่อเซิร์ฟเวอร์ผ่าน SSH แล้วใช้คำสั่ง

top

หน้าจอจะแสดงการใช้ CPU และรายการโปรเซสที่กำลังทำงาน กด q เพื่อออกจากหน้าจอ หากต้องการดูรายการโปรเซสเรียงตามการใช้ CPU ใช้คำสั่ง

ps -eo pid,comm,%cpu,%mem --sort=-%cpu | head

คำสั่งนี้ช่วยชี้ว่าโปรเซสใดใช้ CPU มากในขณะที่ตรวจสอบ แต่ถ้าต้องการหาปัญหาที่เกิดเป็นช่วง ๆ ควรตรวจสอบ Monitoring Graph หรือ Log ในช่วงเวลาที่เว็บไซต์เริ่มช้า

② ตรวจสอบ CPU บน Windows Server

เปิด Task Manager แล้วเลือกแท็บ Performance เพื่อดูกราฟ CPU หรือเลือกแท็บ Processes แล้วคลิกคอลัมน์ CPU เพื่อเรียงโปรเซสจากผู้ใช้ทรัพยากรมากไปน้อย หากต้องการรายละเอียดเพิ่ม ค้นหาและเปิด Resource Monitor แล้วดูแท็บ CPU Microsoft แนะนำให้ตรวจดูการใช้งาน CPU และโปรเซสที่ใช้ทรัพยากรเป็นขั้นตอนแรกเมื่อพบ CPU สูง

③ แยกการใช้งานสูงชั่วคราวกับปัญหาต่อเนื่อง

สังเกตค่า CPU หลายช่วงเวลาและเทียบกับจำนวนผู้เข้าชม งานสำรองข้อมูล หรือการอัปเดตระบบ อย่าตัดสินจากตัวเลขเพียงครั้งเดียว เพราะ CPU อาจสูงชั่วคราวเมื่อมีงานประมวลผลจำนวนมาก

❷ ตรวจสอบ RAM และ Swap

RAM ที่เหลือน้อยอาจทำให้เซิร์ฟเวอร์ช้า หรือเริ่มใช้ Swap บนดิสก์ซึ่งช้ากว่า RAM การดูตัวเลขต้องพิจารณาค่า Cache และ Swap ร่วมด้วย

① ตรวจสอบ RAM บน Linux

ใช้คำสั่ง

free -h

ดูแถว Mem และค่า available เพื่อประเมินหน่วยความจำที่ระบบยังจัดสรรได้ ค่า used เพียงอย่างเดียวอาจทำให้เข้าใจผิด เพราะ Linux ใช้หน่วยความจำบางส่วนเป็น Cache และสามารถนำกลับมาใช้ได้เมื่อแอปพลิเคชันต้องการ

หากต้องการดูโปรเซสที่ใช้ RAM มาก ใช้คำสั่ง

ps -eo pid,comm,%mem,rss --sort=-%mem | head

② ตรวจสอบ Swap บน Linux

ในผลลัพธ์ของ free -h ให้ดูแถว Swap หากมีการใช้ Swap สูงต่อเนื่องร่วมกับ RAM ที่เหลือน้อย เซิร์ฟเวอร์อาจกำลังขาดหน่วยความจำ ตรวจสอบโปรเซสและ Log ก่อนเพิ่ม RAM เพราะสาเหตุอาจมาจากโปรแกรมทำงานผิดปกติหรือมี Memory Leak

③ ตรวจสอบ RAM บน Windows Server

เปิด Task Manager แล้วไปที่ Performance > Memory เพื่อตรวจสอบหน่วยความจำที่ใช้และที่เหลือ จากนั้นดูแท็บ Processes เพื่อหาบริการที่ใช้ RAM มาก Windows แต่ละรุ่นอาจแสดงรายละเอียดต่างกันเล็กน้อย โดย Task Manager มีมุมมองการใช้งาน Memory และทรัพยากรของโปรเซสในระบบ

❸ ตรวจสอบพื้นที่ดิสก์และ Inode

ดิสก์ใกล้เต็มอาจทำให้เว็บไซต์อัปโหลดไฟล์ไม่ได้ ฐานข้อมูลเขียนข้อมูลไม่สำเร็จ หรือระบบสร้าง Log และไฟล์ชั่วคราวไม่ได้

① ตรวจสอบพื้นที่ดิสก์บน Linux

ใช้คำสั่ง

df -h

ตรวจคอลัมน์ Use% และดูแต่ละ Filesystem โดยเฉพาะพาร์ทิชันที่เก็บเว็บไซต์ ฐานข้อมูล และ Log หากต้องการดูพื้นที่แยกตามโฟลเดอร์ระดับบน ใช้คำสั่ง

sudo du -xhd1 /var

เปลี่ยน /var เป็นโฟลเดอร์ที่ต้องการตรวจสอบ เช่น /home หรือ /var/www หากคำสั่งใช้ไม่ได้ใน Linux รุ่นที่ติดตั้ง ให้ตรวจสอบรูปแบบ du ของระบบนั้น

② ตรวจสอบ Inode บน Linux

บางครั้งมีพื้นที่ว่างเหลือ แต่สร้างไฟล์ใหม่ไม่ได้เพราะ Inode เต็ม ใช้คำสั่ง

df -i

ตรวจคอลัมน์ IUse% หากสูงมาก ให้ค้นหาโฟลเดอร์ที่มีไฟล์จำนวนมาก เช่น Cache, Session, Mail Queue หรือ Log แล้วตรวจสอบก่อนลบ

③ ตรวจสอบพื้นที่ดิสก์บน Windows Server

เปิด File Explorer แล้วเลือก This PC เพื่อดูพื้นที่ว่างของแต่ละไดรฟ์ หรือเปิด Task Manager > Performance แล้วเลือกดิสก์ที่ต้องการดู หากต้องการดูว่าโปรเซสใดกำลังใช้งานดิสก์ ให้เปิด Resource Monitor และตรวจแท็บ Disk

❹ ตรวจสอบผ่านแผงควบคุม Cloud

แผงควบคุมของผู้ให้บริการ Cloud มักมีกราฟการใช้ทรัพยากรตามเวลา ช่วยให้เห็นแนวโน้มที่คำสั่งบนเซิร์ฟเวอร์อาจไม่แสดงย้อนหลัง

① ดูกราฟ CPU, RAM และ Disk

เลือกช่วงเวลาที่ต้องการตรวจสอบ แล้วเทียบกราฟกับช่วงที่ผู้ใช้รายงานว่าเว็บไซต์ช้า ตรวจดูว่าค่าสูงต่อเนื่องหรือเกิดเป็นบางเวลา หากต้องการดู RAM หรือพื้นที่ดิสก์ อาจต้องติดตั้ง Monitoring Agent ตามบริการของผู้ให้บริการ

② เปรียบเทียบกราฟกับงานที่เกิดขึ้น

ตรวจดูว่าช่วงที่ใช้ทรัพยากรสูงตรงกับงานสำรองข้อมูล การอัปเดตเว็บไซต์ การประมวลผลฐานข้อมูล หรือจำนวนผู้เข้าชมที่เพิ่มขึ้นหรือไม่ การเทียบเวลาเช่นนี้ช่วยแยกปัญหาจากตัวเซิร์ฟเวอร์และแอปพลิเคชันได้ง่ายขึ้น

③ บันทึกค่าพื้นฐานของเซิร์ฟเวอร์

บันทึกช่วงการใช้งานปกติของ CPU, RAM และดิสก์ไว้เป็น Baseline แล้วเปรียบเทียบเมื่อเกิดปัญหา วิธีนี้ช่วยสังเกตแนวโน้มว่าเซิร์ฟเวอร์เริ่มใช้ทรัพยากรเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ หรือไม่

❺ ควรทำอย่างไรเมื่อทรัพยากรใกล้เต็ม

① CPU สูงต่อเนื่อง

ตรวจสอบโปรเซสและ Log ของเว็บเซิร์ฟเวอร์ ฐานข้อมูล และแอปพลิเคชัน พิจารณาว่ามีคำขอผิดปกติ งานเบื้องหลัง หรือการตั้งค่าที่ทำให้ประมวลผลซ้ำหรือไม่ หากแก้ที่ซอฟต์แวร์แล้วแต่ยังไม่พอ อาจพิจารณาเพิ่ม vCPU หรือปรับขนาดเซิร์ฟเวอร์

② RAM เหลือน้อยหรือใช้ Swap มาก

ตรวจสอบโปรเซสที่ใช้หน่วยความจำสูง ปิดหรือปรับบริการที่ไม่จำเป็น และตรวจสอบว่ามีโปรแกรมใช้ RAM เพิ่มขึ้นต่อเนื่องหรือไม่ หากความต้องการของเว็บไซต์เพิ่มขึ้นตามปกติ อาจต้องเพิ่ม RAM ให้เหมาะกับภาระงาน

③ พื้นที่ดิสก์ใกล้เต็ม

ตรวจสอบ Log, Cache, ไฟล์ Backup และไฟล์อัปโหลดก่อนลบ อย่าลบไฟล์ระบบหรือไฟล์ฐานข้อมูลโดยไม่ทราบหน้าที่ หากข้อมูลจำเป็นต้องเก็บไว้ ให้ย้ายไปพื้นที่จัดเก็บอื่นหรือขยายดิสก์

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการตรวจสอบทรัพยากร Cloud Server

RAM ใช้เกือบเต็มเสมอแปลว่าเซิร์ฟเวอร์มีปัญหาหรือไม่

ไม่เสมอไป Linux อาจใช้ RAM ที่ไม่ได้ถูกแอปพลิเคชันใช้เป็น Cache ให้ดูค่า available และการใช้ Swap ร่วมด้วย รวมถึงสังเกตอาการช้าหรือโปรเซสหยุดทำงาน

ควรเพิ่ม CPU หรือ RAM ก่อน

ตรวจสอบก่อนว่าทรัพยากรใดเป็นคอขวด หาก CPU สูงต่อเนื่องให้ตรวจโปรเซสและจำนวน vCPU ส่วน RAM ต่ำและใช้ Swap มากให้พิจารณาหน่วยความจำ ตรวจพื้นที่ดิสก์แยกต่างหาก เพราะการเพิ่ม CPU ไม่ได้แก้ปัญหาดิสก์เต็ม

ควรตรวจสอบทรัพยากรบ่อยแค่ไหน

ตรวจเป็นระยะและทุกครั้งที่เว็บไซต์ช้าหรือมีการเปลี่ยนแปลงระบบ สำหรับเว็บไซต์ที่มีความสำคัญ ควรตั้ง Monitoring และแจ้งเตือน เพื่อให้ทราบก่อนทรัพยากรเต็ม

การตรวจสอบ CPU, RAM และดิสก์ควรดูทั้งสถานะปัจจุบันจากระบบปฏิบัติการและแนวโน้มย้อนหลังจากแผงควบคุม Cloud หากพบค่าผิดปกติ ให้ระบุโปรเซสหรือพาร์ทิชันที่เป็นต้นเหตุก่อนเพิ่มทรัพยากร ComSiam แนะนำให้บันทึกค่าการใช้งานปกติไว้เป็นข้อมูลเปรียบเทียบ เพื่อวางแผนขยายเซิร์ฟเวอร์ได้ตรงจุด